مرضيه محمدزاده
35
دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي )
شاعران پاسدار حريم ولايت براى دفاع از مقدسات اسلامى به ميدان كشانده شدند ، در اشعار سيد حميرى ، معاصر امام باقر و امام صادق ( ع ) ، كميت اسدى ، و دعبل خزاعى كه مراثى خود را بر امامان باقر و رضا ( ع ) خواندند ، منصور نمرى ، ديك الجن حمصى ، افوه حمانى علوى كه همه از دردمندان كوى امامتاند ، نمونههايى مستدل از اين دست دفاعيات را مىتوان جست . تعداد اشعار مراثى كه در عين حال بيان مناقب و فضايل اهل بيت و لعن و نفرين ستمگران دژخيم است به حدّى زياد مىباشد كه برشمردن آنها غير ممكن است . شايد بهترين نمونه از اينگونه اشعار نغز و دردمندانه سرودههاى دو شاعر متعهد امامى ابن الرومى و امير ابو فراس حمدانى است كه در آن به ذكر مخازى عباسيان مىپردازد . آنچه دعبل در اشعارش از خاندان پيامبر در عصر بنى عباس توصيف مىكند ، فضايى لبريز از قتل و كشتار ، اسارت ، آتش زدن و غارت كردن است ، كارى كه تنها با كفار و مشركان انجام مىگرفت . ابو فراس نيز شرايط سخت زندگى اهل بيت ( ع ) و غارت اموال آنها را از فساد بنى عباس ، خوشگذرانى ، عياشى ، ستمگرى و نيز بىريشه بودن خاندان آنها بيان مىكند و با تحقير و رسوا ساختن حكومت عباسى ، حقانيت و مظلوميت خاندان پيامبر را نشان مىدهد . عالمان بزرگ شيعى مانند شيخ مفيد ، سيد مرتضى ، سيد رضى و . . . نيز دربارهى شعر و اشعار عاشورايى كتابها نوشته و كارها كردهاند . سيد رضى دوازده قصيده در مرثيهى حضرت سيد الشهدا دارد ، بقيهى عالمان نيز اين چنين قصايدى سرودهاند . مناقب ابن شهرآشوب سراسر آكنده از اشعار عاشورايى است شيخ كاظم ازرى بغدادى شاعر فاضل و مجاهد شجاع كه فرياد حماسههاى تشيع و عقايد حق را در درون حساسترين مراكز و محافل بغداد سر ميداده است و به همين سبب عالم بزرگوار سيد بحر العلوم كه اعمال و اقوال او در نزد علماى ما به نوعى ويژه حاكى از رضاى معصوم است ، اين شاعر را بر عالمان جليل مقدم مىدارد . شيخ عباس قمى مىنويسد : سيد بحر العلوم ، او را بر عالمان جليل ، به هنگامى كه بر او وارد مىشد مقدم مىداشت و ازرى را به همان چشم مىنگريست كه امام صادق ( ع ) هشام بن حكم را مىنگريست . چون ازرى با مخالفان به خوبى مناظره مىكرد و شعر او در مرتبهى بلندى جاى داشت . . . « 1 » ائمهى طاهرين و عالمان راستين دين ، شاعر را به عنوان شاعر متعهد مىپذيرفتند نه به عنوان ديگر و واقعيت روح شاعرانه را در اخلاق او هضم مىكردهاند . زيرا اهميت مرامى و تاثير موضعى شاعران ، در نشر مكتب و نفوذ دادن آن و هم كوبيدن جباران و رسوا ساختن ستمگران و بيدادگستران ، چنان ارزش داشته است كه بدينگونه با آنان رفتار مىشده است . رفتار سراسر مهر و محبت امام سجاد ( ع ) نسبت به فرزدق گواه اين مطلب است ، نبايد فراموش كرد كه همهى اين ستايشها گواه تشيع است بلكه در ميان بسيارى از بزرگان و علماى اهل سنت اين ستايشها به چشم مىخورد و مسلمانان حقيقتجو و متعهد را تحت تأثير قرار داده همچنانكه در طى قرون ، انديشمندان آزادهى ديگر اديان را نيز به اين جرگه فرا خوانده است . محمد بن ادريس شافعى از ستايشگران خاندان پيامبر ( ص ) است كه با پذيرش تمام اتهامها به وصف و مدح اين خاندان مىپردازد . در ميان مرثيهسرايان امام حسين ( ع ) ، عالم ، اديب ، طبيب ، حاكم ، فقيه ، مورخ و ديگران با مذاهب گوناگون اعم از شيعه ،
--> ( 1 ) - فوائد الرضويه ؛ ج 1 ، ص 365 .